Permetryna na kleszcze: Kalkulator + test

Podsumowanie w pigułce

• Permetryna jest skutecznym i wysoce efektywnym sposobem na kleszcza. Działa na niego paraliżująco i zabójczo.
• W moim teście permetryna utrzymała szybkie działanie biobójcze na kleszcze po 5 praniach (ledwo co).
• Działanie permetryny najdłużej utrzymuje się na materiałach z domieszką bawełny
• Rekomenduję impregnować odzież permetryną: syntetyki po 2–3 praniach; bawełna po 3–4 praniach; polimer dodaje jedno pranie więcej.
• Skorzystaj z mojego darmowego kalkulatora permetryny, jeśli chcesz obliczyć ilość środka potrzebną do impregnacji.

Kalkulator stężenia permetryny

Przykładowa permetryna do zakupu.
Chcesz samodzielnie przygotować roztwór permetryny? Skorzystaj z kalkulatora poniżej:

Mój test permetryny na kleszcze – przygotowanie i wyniki

W nienawiści do kleszczy, tak zostałem wychowany…

Ty zapewne też. Ale to nie była moja jedyna motywacja do przeprowadzenia testu z permetryną na kleszcze. Z jednej strony, pchnęła mnie do tego moja naturalna ciekawość, a z drugiej – nie widziałem jeszcze tak porządnie zrobionego testu. Las to mój drugi dom i nie chciałbym sam zostać domem dla kleszcza, więc chciałem sprawdzić, czy i jak skuteczna jest permetryna i jak długo utrzymuje się jej działanie po praniu.

Postanowiłem zweryfikować deklaracje producentów, często mówiące o 5 praniach. To nie było badanie laboratoryjne, lecz terenowy test obserwacyjny, który miał pokazać, jak zaimpregnowana odzież może działać na kleszcze w praktyce.

Poniżej opisuję etapy, narzędzia, badane kleszcze i efekty.

Odzież użyta w teście i impregnacja

Do testu przygotowałem cztery pary spodni:

• dwie pary spodni syntetycznych,
• dwie pary spodni z przewagą bawełny,
• dwie skarpetki referencyjne, których nie prałem.

Każdy rodzaj materiału występował w dwóch wersjach. Pierwszą zaimpregnowałem zwykłym roztworem permetryny, a do drugiej dodałem płynny polimer, który miał utrwalić preparat na włóknach.

Impregnacja

Przygotowałem roztwór o stężeniu około 0,5%. Na litr wody przypadało 25 ml preparatu zawierającego 20% permetryny. Do wersji wzmocnionej dodałem jeszcze 60 ml polimeru.

Odzież spryskiwałem obficie, aż materiał był wyraźnie mokry – nie żałowałem surowca. Najwięcej preparatu nakładałem na nogawki, ponieważ to właśnie z nimi kleszcz najczęściej ma pierwszy kontakt. Bawełna chłonęła płyn łatwiej, natomiast z materiałów syntetycznych część roztworu spływała. Po impregnacji ubrania wisiały w przewiewnej altanie aż do całkowitego wyschnięcia. Mokry roztwór był nakładany z dala od kotów i innych zwierząt.

Pranie odzieży

Każde pranie odbywało się tak samo:

• temperatura 30°C
• czas prania – godzina
• wirowanie 1200 obrotów
• pranie z innymi ubraniami, aby odtworzyć „zwykłe” warunki

Pomiędzy kolejnymi praniami nie nosiłem spodni. Test pokazywał więc głównie wpływ prania, wirowania i tarcia materiałów na efektywność permetryny.

Zbieranie kleszczy

Kleszcze zbierałem w terenie za pomocą jasnej ściereczki z mikrofibry, a później większej płachty przeciąganej po trawie. Przy pierwszym zbieraniu w około 15 minut znalazłem mniej więcej osiem kleszczy. Przed piątym testem zebranie około 12 lub 13 sztuk zajęło mi ponad godzinę. W poszczególnych próbach umieszczałem na materiałach jednego lub kilka kleszczy. 

Wyniki testów działania permetryny po każdym praniu

Poniżej przygotowałem podsumowanie wyników w tabeli. Pod tabelą znajdują się szczegółowe opisy każdego prania.

Liczba prań	Syntetyk	Bawełna	Dodatek polimeru
0	Działanie już po minucie. Po 10 minutach większość kleszczy była martwa.	Działanie już po minucie. Po 10 minutach większość kleszczy była martwa.	Działanie już po minucie. Po 10 minutach większość kleszczy była martwa.
1	Działanie wolniejsze. Po około 30 minutach kleszcze były niemrawe, ale część nadal się poruszała.	Reakcja pojawiała się szybciej, po około 13 minutach.	W części prób polimer poprawiał efekt, szczególnie na syntetyku.
2	Po 20–30 minutach kleszcze nadal chodziły, ale miały problemy z koordynacją.	Efekt był wyraźniejszy niż na syntetyku.	Najlepiej wypadła bawełna z polimerem.
3	Wyniki były nierówne. Po godzinie część kleszczy nadal się poruszała.	Po godzinie większość była unieruchomiona lub prawie nieruchoma.	Polimer nie dawał stałej przewagi.
4	Po godzinie kleszcze nadal chodziły.	Działanie było wyraźniejsze, ale wymagało dłuższego kontaktu.	Najlepiej wypadła bawełna z polimerem, choć efekt pojawił się dopiero po około 1,5 godziny.
5	Po godzinie kleszcze nadal się poruszały.	Częściej pojawiały się problemy z chodzeniem i częściowy paraliż.	Polimer nie zapewniał pewnego unieruchomienia. Część kleszczy później odzyskała aktywność.

Test przed pierwszym praniem

Pierwsze objawy porażenia kleszczy pojawiały się już po minucie. Kleszcze chodziły wolniej, traciły koordynację, przewracały się i zaczynały kręcić w kółko. Po około pięciu minutach działanie było już dobrze widoczne, a po mniej więcej dziesięciu minutach większość osobników prawie się nie poruszała. Permetryna spełniła swoje zadanie wzorowo.

Test po pierwszym praniu

Preparat nadal działał, ale wolniej. Na bawełnie wyraźna reakcja pojawiła się po około 13 minutach. Na syntetykach kleszcze pozostawały ruchliwe dłużej. Po 20 lub 30 minutach większość miała duże problemy z chodzeniem, chociaż pojedyncze osobniki nadal się poruszały. Były jednak coraz bardziej upośledzone i niemrawe.

Test po drugim praniu

Różnica względem niepranych próbek była już duża. Na skarpetkach referencyjnych działanie pojawiało się po około dziesięciu minutach, a na pranych spodniach potrzeba było od 20 do 30 minut. Najlepiej wypadła tkanina z dodatkiem bawełny i polimerem. Kleszcze były sparaliżowane i poruszały się coraz słabiej.

Test po trzecim praniu

Po pół godziny większość kleszczy nadal chodziła. Po godzinie część była unieruchomiona lub prawie się nie poruszała. Wyniki nie były jednak równe. Jeden z kleszczy na syntetyku z polimerem pozostawał dość aktywny, podczas gdy osobnik na syntetyku bez polimeru przestał się ruszać.

Test po czwartym praniu

Po pół godziny kleszcze nadal chodziły po wszystkich fragmentach odzieży. Po godzinie najlepsze efekty było widać na spodniach z dodatkiem bawełny, zwłaszcza w wersji z polimerem. Na syntetykach osobniki wciąż się poruszały. Dopiero po około półtorej godziny część z nich była prawie całkowicie unieruchomiona.

Test po piątym praniu

W tej próbie sprawdziłem również, czy dziesięć minut kontaktu z ubraniem wystarczy, aby kleszcz później zginął. Po godzinie wszystkie osobniki znajdujące się na spodniach nadal się poruszały, chociaż na bawełnie były bardziej niemrawe i miały problemy z koordynacją. Po 14 godzinach część kleszczy ponownie zaczęła chodzić. Niektóre pozostały częściowo sparaliżowane, ale efekt nie był już pewny ani powtarzalny. Dziesięć minut kontaktu z odzieżą po piątym praniu nie gwarantowało unieruchomienia lub śmierci kleszcza.

Co mnie zaskoczyło w teście?

Tak, kleszcze są najniebezpieczniejszym zwierzęciem w Polsce. Ale kleszcze są też… gapowate. Miałem okazję trochę z nimi przebywać i mogłem obserwować ich zachowanie. Nie są za mądre, wyglądają nieporadnie, zwłaszcza jak przypadkiem spadną na plecy i nie mogą wstać.

Mimo to, są wytrwałe i wytrzymałe, trudno je zgnieść i nie odpuszczą okazji do wbicia się w skórę. Mogą godzinami leżeć na plecach i próbować się podnieść, ich wola i zew pasożytowania są silne… dlatego nie należy ich lekceważyć. Zauważyłem również, że często udają martwe. Po dotknięciu zwijają się i przestają ruszać, ale po chwili ponownie zaczynają chodzić. W czasie testu kilka razy myślałem, że dany osobnik już padł, a on po paru minutach… nagle odżywał i próbował uciec. Trzeba być czujnym!

Permetryna na kleszcze: wnioski i rekomendacje

Test pokazał, że świeżo zaimpregnowana permetryną odzież działała najlepiej. Kleszcze szybko traciły koordynację, przewracały się i po kilku lub kilkunastu minutach przestawały chodzić. Każde pranie zmniejszało jednak szybkość działania. W praktyce przyjąłbym następujący margines bezpieczeństwa:

• syntetyki ponownie impregnowałbym po 2 lub 3 praniach,
• odzież z przewagą bawełny może działać przez 3 lub 4 prania,
• przy częstym przebywaniu w wysokiej trawie ponawiałbym impregnację wcześniej,
• nie zakładałbym, że deklarowane przez producenta 5 lub 6 prań oznacza równie szybkie działanie, jak tuż po aplikacji.

Polimer prawdopodobnie nieco przedłużał działanie, ale wyniki były nierówne. Można ostrożnie założyć, że dawał zapas odpowiadający mniej więcej jednemu dodatkowemu praniu. Nie zastąpi jednak częstszego ponawiania impregnacji.

Roztwór o stężeniu około 0,5% był wystarczający do uzyskania wyraźnej reakcji kleszczy. Nie widzę więc potrzeby zwiększania stężenia. Lepiej przygotować więcej roztworu i częściej nanosić go na ubrania.

Trzeba również pamiętać o zasadach bezpieczeństwa:

• nie nakładamy roztworu na skórę,
• impregnację wykonujemy w przewiewnym miejscu,
• mokry preparat musi znajdować się z dala od kotów,
• odzież zakładamy dopiero po całkowitym wyschnięciu,
• nie spryskujemy bez potrzeby roślin, gleby ani miejsc, w których żyją inne organizmy

Sama impregnacja nie daje pełnej ochrony. Najlepszy efekt uzyskamy, łącząc kilka prostych działań:

• jasna odzież, na której łatwo zauważyć kleszcza,
• długie nogawki i skarpetki,
• wybieranie wydeptanych ścieżek,
• unikanie wysokiej i wilgotnej roślinności,
• oglądanie ubrania po wyjściu z trawy,
• dokładne sprawdzenie ciała po powrocie,
• noszenie przyrządu do usuwania kleszczy.

Kleszcze nadal będą występować w terenie, ale można znacznie ograniczyć ryzyko ich kontaktu ze skórą. Dla mnie impregnacja odzieży zmieniła zasady gry. Nie usuwa całego zagrożenia, ale pozwala spokojniej wejść do lasu i skupić się na samym wyjściu, zamiast bez przerwy szukać czarnych punktów na ubraniu.

Źródła

• Benzoni T, Cooper JS. Tick Removal. [Updated 2023 May 28]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441855/.
• Evans SR, Korch GW Jr, Lawson MA. Comparative field evaluation of permethrin and deet-treated military uniforms for personal protection against ticks (Acari). J Med Entomol. 1990 Sep;27(5):829-34. doi: 10.1093/jmedent/27.5.829. PMID: 2231620.
• Nadolny R, Jones J, Taylor BJ, Bowman L, Harkins K. Effects of permethrin-treated uniforms on tick submissions to a military passive tick surveillance program. J Med Entomol. 2024 Nov 14;61(6):1524-1533. doi: 10.1093/jme/tjae111. PMID: 39209795.
• Park JM, Oliva Chávez AS, Shaw DK. Ticks: More Than Just a Pathogen Delivery Service. Front Cell Infect Microbiol. 2021 Sep 1;11:739419. doi: 10.3389/fcimb.2021.739419. PMID: 34540723; PMCID: PMC8440996.
• Vaughn MF, Funkhouser SW, Lin FC, Fine J, Juliano JJ, Apperson CS, Meshnick SR. Long-lasting permethrin impregnated uniforms: A randomized-controlled trial for tick bite prevention. Am J Prev Med. 2014 May;46(5):473-80. doi: 10.1016/j.amepre.2014.01.008. PMID: 24745637.
• Żáková, D., Sedláková, B., & Šťastná, P. (2013). Effect of wood ant activity on the abundance of ticks. Acta Zoologica Bulgarica, 65(4), 509–514.
• https://www.pzh.gov.pl/projekty-i-programy/profilaktyka-chorob-odkleszczowych/kleszcze-choroby-odkleszczowe/ [16.07.2026]
• Inspiracja do przepisu Tomasza Miroszkina z polimerem